به گزارش برداشت روز، علیرضا شهیدی رییس هیات مدیره ایمپاسکو در مقالهای بررسی کرد:
آزمایشگاههای معدنی از ارکان بنیادین زنجیره ارزش معدن به شمار میآیند و بخش قابل توجهی از تصمیمات فنی، اقتصادی و سرمایهگذاری در صنعت معدن بر پایه دادهها و نتایج تولیدشده در این مراکز اتخاذ میشود. از مرحله اکتشاف و برآورد ذخایر گرفته تا طراحی فرآیندهای فرآوری، کنترل کیفیت محصولات و معاملات تجاری، صحت و دقت دادههای آزمایشگاهی نقشی تعیینکننده در موفقیت یا شکست پروژههای معدنی دارد. با وجود این اهمیت، در ایران هنوز نظامی جامع و فراگیر برای درجهبندی و ارزیابی عملکرد آزمایشگاههای معدنی استقرار نیافته است؛ موضوعی که موجب شده بهرهبرداران، سرمایهگذاران، شرکتهای مشاور و نهادهای نظارتی در تشخیص سطح واقعی توانمندی آزمایشگاهها با چالش مواجه شوند.
نبود نظام درجهبندی، علاوه بر کاهش شفافیت در بازار خدمات آزمایشگاهی، میتواند رقابت را از مسیر کیفیت به سمت رقابت صرفاً قیمتی سوق دهد و انگیزه سرمایهگذاری در ارتقای زیرساختها، تجهیزات و منابع انسانی را کاهش دهد. از سوی دیگر، تجربه کشورهای پیشرو در معدنکاری نشان میدهد که اعتباربخشی، ارزیابی مستمر عملکرد، آزمونهای مهارتآزمایی و نظامهای کنترل کیفیت، نقش مهمی در تضمین قابلیت اعتماد نتایج آزمایشگاهی ایفا میکنند. اگرچه در بسیاری از این کشورها نظام رتبهبندی مستقیم و رسمی به شکل رایج وجود ندارد، اما سازوکارهای ارزیابی چندلایه عملاً موجب شکلگیری طبقهبندی عملکردی میان آزمایشگاهها شده است.
در دهههای اخیر، نقش دادههای آزمایشگاهی در مدیریت و توسعه پروژههای معدنی بهطور چشمگیری افزایش یافته است. پیشرفت فناوریهای استخراج و فرآوری، پیچیدهتر شدن مطالعات امکانسنجی و افزایش حساسیت سرمایهگذاران نسبت به کیفیت اطلاعات فنی، موجب شده است که آزمایشگاههای معدنی از یک واحد پشتیبان به یکی از ارکان راهبردی صنعت معدن تبدیل شوند.
در یک پروژه معدنی، تصمیمات کلیدی بر مبنای اطلاعاتی اتخاذ میشوند که بخش مهمی از آنها از طریق آزمایشگاهها تولید میگردد. تعیین عیار مواد معدنی، شناسایی ترکیب شیمیایی نمونهها، بررسی ویژگیهای کانیشناسی، انجام تستهای فرآوری و ارزیابی کیفیت محصولات معدنی تنها بخشی از خدماتی هستند که نقش مستقیمی در موفقیت اقتصادی پروژه دارند. در چنین شرایطی، هرگونه خطا یا عدم دقت در نتایج آزمایشگاهی میتواند آثار گستردهای بر برآورد ذخایر، طراحی معدن، انتخاب روش استخراج، طراحی کارخانههای فرآوری و حتی ارزشگذاری اقتصادی پروژهها داشته باشد.
صنعت معدن ایران نیز طی سالهای اخیر شاهد توسعه قابل توجه فعالیتهای اکتشافی، افزایش سرمایهگذاری در بخش فرآوری و رشد تعداد آزمایشگاههای تخصصی بوده است. این روند موجب شده نیاز به خدمات آزمایشگاهی تخصصی بیش از گذشته احساس شود. با این حال، توسعه کمی آزمایشگاهها همواره با توسعه نظامهای ارزیابی و کنترل کیفیت همراه نبوده است. در نتیجه، تفاوتهای قابل توجهی در سطح تجهیزات، دانش فنی، نیروی انسانی، دامنه خدمات و کیفیت عملکرد میان آزمایشگاههای مختلف مشاهده میشود.
در بسیاری از موارد، بهرهبرداران و شرکتهای معدنی هنگام انتخاب آزمایشگاه با اطلاعات محدودی درباره توانمندی واقعی مراکز ارائهدهنده خدمات مواجه هستند. این مسئله نهتنها فرآیند انتخاب را دشوار میسازد، بلکه میتواند ریسکهای فنی و اقتصادی قابل توجهی را نیز به همراه داشته باشد. از این منظر، استقرار یک نظام ملی برای درجهبندی و ارزیابی آزمایشگاههای معدنی میتواند به عنوان ابزاری مؤثر در افزایش شفافیت، ارتقای کیفیت و تقویت اعتماد در این حوزه مطرح شود.
