به گزارش برداشت روز، در دنیای امروز که روابط مالی بینالمللی گسترش یافته، بسیاری از افراد به دنبال راههای شرعی برای تأمین نیازهای مالی خود هستند و لذا سؤالاتی مانند حکم شرعی گرفتن وام از بانکهای خارجی مطرح میشود. این مقاله از برداشت روز به بررسی احکام شرعی مرتبط با این موضوع پرداخته و با تمرکز بر نظرات مراجع تقلید شیعه و جنبههای فقهی آن، به شما کمک میکند تا با آگاهی کامل از حکم گرفتن وام از بانک خارجی، تصمیمگیری کنید.
حکم شرعی وام گرفتن از بانک خارجی چیست؟
آیه شریفه ۲۷۸ سوره بقره: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ» (ای کسانی که ایمان آوردهاید، از خدا بترسید و آنچه از ربا باقی مانده رها کنید اگر مؤمن هستید). این آیه بر حرمت ربا تأکید دارد و آن را به عنوان عملی مخالف ایمان معرفی میکند.
از منظر شرعی، گرفتن وام بدون بهره از بانک خارجی جایز است، زیرا فاقد شرط ربا بوده و صرفاً یک قرضالحسنه محسوب میشود، اما در صورت وجود بهره، مسئله پیچیدهتر میشود؛ ربا در اسلام حرام است و شامل هرگونه زیاده بر اصل قرض میگردد، مگر در موارد استثنایی مانند ضرورت شدید یا وقتی بانک متعلق به غیرمسلمانان باشد که برخی فقهاء آن را تحت شرایطی مجاز میدانند.
حکم گرفتن وام از بانک خارجی از دیدگاههای مختلف
دیدگاههای فقهی در مورد گرفتن وام از بانک خارجی، به ویژه با بهره، میان مراجع تقلید تفاوتهایی دارد که عمدتاً ناشی از تفسیر احکام ربا، وضعیت مالکیت بانکها و ضرورتهای زندگی مدرن است. برخی مراجع آن را به طور کلی حرام میدانند مگر در موارد اضطرار، در حالی که دیگران با شرایطی مانند عدم نیت قرض ربوی یا استفاده از راهکارهای شرعی، آن را مجاز میشمارند.
حکم شرعی وام گرفتن از بانک خارجی از دیدگاه آیتالله خامنهای
“اصل وام گرفتن از نظر حکم وضعی صحیح است و شخص مالک آن میشود هر چند ربوی باشد، ولی در صورت ربوی بودن، گرفتن آن از نظر تکلیفی حرام است، مگر آنکه بانک متعلق به غیرمسلمانان باشد که ربا دادن به کافر حرام نیست اگر تحت اکراه نباشد.” (منبع: پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری)
بر اساس این دیدگاه، گرفتن وام از بانک خارجی اگر بدون بهره باشد، کاملاً جایز است و مالکیت بر مبلغ ایجاد میشود. اما اگر با بهره همراه باشد، از نظر تکلیفی حرام است زیرا ربا محسوب میشود، مگر اینکه بانک غیرمسلمان باشد و فرد تحت فشار نباشد.
حکم دریافت وام از بانک خارجی طبق دیدگاه آیتالله سیستانی
“گرفتن وام با بهره حرام است و فرقی بین وام بانکی و غیر بانکی نیست، بله در خصوص بانکهای حکومتی یا خارجی غیرمسلمان، میتوان به عنوان مال مجهولالمالک برداشت و سپس آن را قرض حساب کرد.” (منبع: پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله سیستانی)
لذا وام با بهره از بانک خارجی حرام است زیرا ربا است، اما اگر بانک غیرمسلمان باشد، اجازه عمومی برای دریافت آن داده شده و میتوان از راه حل مجهولالمالک استفاده کرد تا مالکیت شرعی ایجاد شود بدون ورود به ربا.
حکم شرعی وام از بانک خارجی از نظر آیتالله مکارم شیرازی
“گرفتن وام با سود از غیرمسلمانان و بانکهای غیر اسلامی جایز نیست مگر در جایی که ضرورت داشته باشد و راه حلالی نباشد. البته اگر وام به گونهای باشد که مبلغ مازاد به عنوان جریمه تأخیر محاسبه شود، ممکن است مجاز باشد.” (منبع: پایگاه رسمی استفتائات آیتالله مکارم شیرازی)
حکم شرعی وام از بانک خارجی از دیدگاه آیتالله صافی گلپایگانی
“گرفتن وام با سود از بانکها حرام است و اگر بانکها بدون توجه به قانون عمل کنند، وام ربوی میشود؛ برای بانکهای خارجی غیرمسلمان، جایز نیست مگر در ضرورت و بدون راه حلال دیگر.” (منبع: پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله صافی گلپایگانی)
آیا گرفتن وام بدون ربا از بانک خارجی جایز است؟
گرفتن وام بدون ربا از بانک خارجی جایز است، زیرا به عنوان قرضالحسنه تلقی میشود که در فقه اسلامی مجاز است. این عمل مالکیت بر مبلغ را برای گیرنده ایجاد میکند بدون اینکه به حرمت ربا برخورد کند، مشروط بر اینکه هیچ شرطی برای پرداخت مازاد وجود نداشته باشد و معامله بر پایه اصول شرعی مانند امانت و عدم ضرر باشد.
حکم شرعی وام با بهره از بانک خارجی چیست؟
حدیث شریف از پیامبر اکرم (ص) از وسائل الشیعة، ج ۱۸، ص ۱۰۸ : «الرِّبا سبعون باباً أیسرها کأن یتزوج الرجل أمّه» (ربا هفتاد در دارد که آسانترین آن مانند زنا با مادر است). این حدیث بر شدت حرام بودن ربا تأکید دارد و آن را یکی از گناهان کبیره میشمارد.
از منظر شرعی، وام با بهره از بانک خارجی اغلب حرام است زیرا ربا محسوب میشود که در اسلام به عنوان زیاده بر اصل قرض ممنوع است و فرقی بین بانک داخلی یا خارجی ندارد مگر در موارد خاص مانند بانکهای غیرمسلمان. این حکم بر پایه آیات قرآن و احادیث نبوی استوار است که ربا را عامل فساد اقتصادی و اجتماعی معرفی میکنند.
راهحل شرعی برای گرفتن وام از بانک خارجی
راهحل شرعی برای گرفتن وام از بانک خارجی، استفاده از مفهوم “مال مجهولالمالک” است که در آن، فرد وام را به عنوان مال بدون صاحب برداشت میکند و سپس آن را به عنوان قرض از سوی مرجع تقلید حساب مینماید، بدون اینکه شرط ربا را بپذیرد. علاوه بر رعایت این راهحل، باید به یک سری نکات مهم نیز توجه کرد تا از شرعی بودن فرآیند اطمینان حاصل شود:
- بررسی دقیق قرارداد وام برای اجتناب از شروط ربوی.
- مشورت با فقیه یا عالم دینی برای تأیید فتوا بر اساس تقلید شخصی.
- اطمینان از عدم ضرر به مسلمانان در معامله.
-
چگونه از شرعی بودن وام اطمینان پیدا کنیم؟
قدم نخست، بررسی قانونی بودن بانک یا مؤسسه مالی است. اگر به مراکز قدیمی مراجعه میکنید، که معمولاً با تابلو فلکسی و اسناد دفتری سنتی شناخته میشوند، حضور یک وکیل برای احراز اعتبار و صحت اطلاعات آن مؤسسه ضروری خواهد بود. در مقابل، هنگام مراجعه به مراکز مدرن با سیستمهای کاملاً آنلاین، علاوه بر مشاوره حقوقی، همکاری با متخصص آیتی برای بررسی مجوزهای دیجیتال و ارزیابی تجربه مشتریان پیشین اهمیت زیادی دارد.
حکم شرعی وام ربوی خارجی
آیه شریفه ۲۷۹ سوره بقره: «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ» (و اگر چنین نکنید، بدانید به جنگ با خدا و پیامبرش برخاستهاید). این آیه هشدار میدهد که ربا جنگ با خداوند است.
از جنبه شرعی، وام ربوی خارجی حرام است زیرا ربا در اسلام مطلقاً ممنوع بوده و شامل هرگونه زیاده در معاملات قرضی میشود، حتی اگر بانک خارجی باشد. این حکم بر اساس آیات قرآن و روایات معصومین است که ربا را عامل نابودی عدالت اقتصادی میدانند، اما در بانکهای غیرمسلمان، برخی استثناها مانند ضرورت یا راهکار مجهولالمالک مجاز است تا از حرمت مستقیم اجتناب شود.
دیگر روشهای قانونی و شرعی گرفتن وام از بانک های خارجی
مطمئنترین روش عقد مضاربه است که در آن وامدهنده به عنوان مالک سرمایه و گیرنده به عنوان عامل عمل میکند و سود بر اساس توافق تقسیم میشود، بدون شرط زیاده ثابت. این روش بر پایه روایات امام صادق (ع) استوار است که مضاربه را برای معاملات تجاری مجاز میشمارد و از ربا جلوگیری میکند.
حتی اگر بررسیهای وکیل و کارشناس آیتی، قانونی بودن روند را تأیید کنند، همچنان باید به یک نکته مهم دیگر توجه داشت ! برخی مؤسسات مالی در نبود مدیر اصلی، فرد دیگری را جایگزین کرده و با دستکاری دوربینهای امنیتی، اقدام به کلاهبرداری میکنند. بنابراین اگر در مراحل دریافت وام از بانک خارجی نسبت به صحت روند کار تردید داشتید، بهترین راه مراجعه به شعبه اصلی بانک یا مؤسسه مالی، برای برقراری ارتباط مستقیم با مدیر یا معاون آن است. معمولاً در شعب، مدیر یا معاون را به کمک تابلو رومیزی یا تابلو راهنما اتاق که برای معرفی سمت و جایگاه هر یک از کارکنان قرار داده شده است، میتوانید پیدا کنید. البته پس از مشورت با شرکتهای تابلوسازی معتبر ایرانی نظیر تابلوسازی رنگین رسانه و بررسی قوانین موجود، متوجه شدیم که اگر صرفاً نام و سمت مدیر روی تابلو نوشته شده باشد، برای تهیه آن نیاز به مجوز خاصی لازم نیست و میتواند جعلی باشد ! اما اگر لوگوی رسمی بانک نیز درج شده باشد، معتبر است؛ چرا که ساخت آن نیازمند بررسی قوانین ثبت علامت تجاری و دستورالعملهای داخلی بانک است.
-
آیا دریافت وام با سود از بانک خارجی حرام است؟
بله، حرام است. دلیل آن حرمت ربا در آیات قرآن مانند سوره بقره و احادیث نبوی است که ربا را حتی در معاملات با غیرمسلمانان ممنوع میدانند مگر در ضرورت شدید، زیرا منجر به فساد اقتصادی میشود.
قوانین ایران در مورد گرفتن وام از بانک خارجی
- دریافت مجوز از بانک مرکزی برای واردات ارز و وامهای ارزی.
- ارائه ضمانتنامه معتبر مانند وثیقه ملکی یا بانکی.
- داشتن مدارک هویتی و ثبتی معتبر برای متقاضیان حقیقی یا حقوقی.
- رعایت سقفهای ارزی تعیینشده بر اساس مقررات ارزی.
- ثبت قرارداد در سیستم بانکی داخلی برای نظارت.
آیا سود حاصل از وام خارجی حلال است؟
خیر، حلال نیست. بر اساس آیه ۲۷۵ سوره بقره که ربا را خوردن مال به باطل میداند و روایات امام علی (ع) که سود ربوی را حرام میشمارد، این سود حتی از بانک خارجی ربا محسوب شده و مصرف آن ممنوع است.
